Twórczość Kjella Aukrusta: norweski humor i sztuka w literaturze i filmie

19 marca warto zajrzeć na północ Europy i przypomnieć sobie postać, która w wyjątkowy sposób połączyła literaturę, rysunek satyryczny i malarstwo z ciepłym, choć często absurdalnym humorem. Kjell Aukrust był jednym z tych twórców, którzy potrafili stworzyć własny, rozpoznawalny świat – pełen charakterystycznych postaci, drobnych obserwacji z prowincjonalnego życia i specyficznego, norweskiego poczucia humoru.

Urodził się 19 marca 1920 roku w Alvdal w Norwegii. Dorastał w niewielkiej społeczności, której rytm i mentalność stały się później tworzywem dla jego literackiego uniwersum. Wiele motywów w jego twórczości nawiązywało do rodzinnych stron – dolin, małych miasteczek, lokalnych oryginałów. Aukrust nie idealizował prowincji, ale potrafił wydobyć z niej zarówno komizm, jak i czułość wobec ludzkich słabości.

Był nie tylko pisarzem, lecz także poetą i malarzem, a szerokiej publiczności dał się poznać jako autor książek, słuchowisk radiowych oraz twórca postaci, które na stałe weszły do norweskiej kultury popularnej. Najsłynniejszą z nich pozostaje Flåklypa – fikcyjna miejscowość zamieszkana przez galerię barwnych bohaterów. To właśnie w tym świecie rozgrywa się historia, która stała się podstawą jednego z najpopularniejszych norweskich filmów animowanych – „Flåklypa Grand Prix” z 1975 roku. Film do dziś należy do najchętniej oglądanych produkcji w historii norweskiego kina.

Aukrust miał talent do tworzenia postaci zarazem przerysowanych i wiarygodnych. W jego tekstach i rysunkach pojawiają się wynalazcy, gawędziarze, ekscentrycy i marzyciele – ludzie z krwi i kości, których ambicje często rozmijają się z rzeczywistością. Humor autora opierał się na obserwacji codziennych absurdów, językowych niuansów i drobnych konfliktów. Był to śmiech raczej życzliwy niż kąśliwy, choć niepozbawiony ironii.

Równolegle rozwijał działalność plastyczną. Jego ilustracje i obrazy, często utrzymane w charakterystycznej, lekko karykaturalnej stylistyce, wzmacniały literacki przekaz. Wizualny aspekt twórczości Aukrusta nie był dodatkiem do tekstu – stanowił jego integralną część. Dzięki temu wykreowany przez niego świat był spójny i rozpoznawalny niezależnie od medium.

Popularność przyniosły mu również publikacje prasowe i audycje radiowe. Aukrust miał wyczucie języka mówionego, potrafił oddać rytm lokalnych dialektów i specyficzną melodykę norweskiej prowincji. Jego twórczość trafiła do szerokiego grona odbiorców – zarówno dzieci, jak i dorosłych – co w przypadku literatury humorystycznej wcale nie jest oczywiste.

Zmarł w 2002 roku, pozostawiając po sobie dorobek, który w Norwegii wciąż funkcjonuje nie tylko jako klasyka literatury, lecz także jako element tożsamości kulturowej. Postaci stworzone przez Aukrusta są obecne w muzeach, adaptacjach filmowych, a także w pamiątkach i przestrzeni publicznej. Jego nazwisko kojarzy się z konkretnym stylem opowiadania – osadzonym w lokalności, ale jednocześnie uniwersalnym w obserwacji ludzkiej natury.

Dzisiejsza rocznica urodzin to dobra okazja, by przypomnieć sobie, że literatura humorystyczna nie musi być jedynie lekką rozrywką. W wydaniu Kjella Aukrusta była sposobem opowiadania o świecie – z dystansem, ale i uważnością wobec drobnych spraw, które składają się na codzienność.

(fot. Wikipedia)
#KjellAukrust