Pierre-Auguste Renoir: mistrz światła, koloru i chwil codzienności w impresjonizmie

W historii sztuki niewiele jest nazwisk, które tak jednoznacznie kojarzą się ze światłem, zmysłowością koloru i codziennością uchwyconą bez nadęcia, jak Pierre-Auguste Renoir. Jego obrazy rozpoznaje się natychmiast – miękkie modelowanie twarzy, pulsujące plamy barwne, ciepło scen towarzyskich i rodzinnych. Był jednym z filarów impresjonizmu, choć z czasem wypracował własny język malarski, wykraczający poza jego ramy. Malował ludzi, relacje między nimi, chwilę, która nie udaje wieczności, ale trwa dzięki farbie i płótnu.

Renoir urodził się 25 lutego 1841 roku w Limoges. Rocznica jego urodzin to dobry moment, by przypomnieć, że zaczynał bardzo skromnie – jako syn krawca i szwaczki. Rodzina przeniosła się do Paryża, gdy miał kilka lat, a jego talent ujawnił się wcześnie. Zanim trafił do pracowni malarskiej, dekorował porcelanę w manufakturze. Ta precyzyjna praca z ornamentem i kolorem zostawiła ślad w jego późniejszym malarstwie: zamiłowanie do dekoracyjności, do subtelnych przejść barwnych i do faktury powierzchni.

W latach 60. XIX wieku studiował w pracowni Charles’a Gleyre’a, gdzie poznał Moneta, Sisleya i Bazille’a. Wspólne malowanie w plenerze, odrzucenie akademickich tematów i skupienie się na współczesnym życiu stały się fundamentem rodzącego się impresjonizmu. Renoir uczestniczył w pierwszej wystawie impresjonistów w 1874 roku, choć jego relacja z tym nurtem była bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać. Interesowało go światło i jego zmienność, ale równie ważna była dla niego figura ludzka – cielesna, obecna, namacalna.

Jednym z najbardziej znanych obrazów Renoira pozostaje „Bal w Moulin de la Galette”. To nie tylko scena tanecznej zabawy na Montmartrze, ale studium ruchu i światła filtrowanego przez liście drzew. Postacie nie są zamrożone; drgają w rytmie popołudniowego spotkania. Renoir nie idealizuje ich w akademickim sensie – raczej pokazuje atmosferę chwili. Podobnie w „Śniadaniu wioślarzy” uchwycił grupę przyjaciół przy stole nad Sekwaną. Obraz jest jednocześnie portretem towarzyskiej wspólnoty i eksperymentem z kolorem.

W latach 80. XIX wieku artysta zaczął oddalać się od czystego impresjonizmu. Coraz bardziej interesowała go forma, kontur, inspiracje malarstwem renesansowym, zwłaszcza Rafaelem. Postacie stały się pełniejsze, bardziej rzeźbiarskie. Ten zwrot bywał krytykowany przez dawnych towarzyszy, ale dla Renoira był naturalnym etapem poszukiwań. Nie chciał powtarzać raz odkrytej formuły.

Szczególne miejsce w jego twórczości zajmują portrety kobiet i dzieci. Nie są to wizerunki psychologicznie pogłębione w dramatycznym sensie; raczej afirmacje obecności. Skóra modelowana jest światłem, tkaniny niemal migoczą, a spojrzenia wydają się zanurzone w codzienności. Renoir potrafił łączyć intymność z dekoracyjnością, nie popadając przy tym w chłód formalnej kompozycji.

Pod koniec życia zmagał się z ciężkim reumatoidalnym zapaleniem stawów. Choroba stopniowo deformowała jego dłonie, ale nie zatrzymała pracy. Malował, mając pędzel przymocowany do dłoni bandażami. W ostatnich latach zainteresował się także rzeźbą, współpracując z Richardem Guino. Jego późne akty kobiece, o zaokrąglonych, niemal monumentalnych kształtach, są wyraźnym odejściem od lekkiej migotliwości wczesnych prac, a jednocześnie pozostają wierne fascynacji ciałem i światłem.

Zmarł w 1919 roku w Cagnes-sur-Mer, pozostawiając po sobie ogromny dorobek, który do dziś kształtuje sposób myślenia o impresjonizmie. Jego obrazy, obecne w najważniejszych muzeach świata, wciąż przyciągają widzów nie dlatego, że są „ważne” w podręcznikowym sensie, lecz dlatego, że pokazują zwyczajne momenty jako warte zatrzymania.

Rocznica urodzin Pierre’a-Auguste’a Renoira przypomina, jak istotne było jego konsekwentne trzymanie się własnej wizji – nawet wtedy, gdy oznaczało to odejście od grupy, z którą zaczynał. W świecie historii sztuki, pełnym manifestów i programów, on pozostał malarzem patrzącym na ludzi przy stole, na tańczących w ogrodzie, na dzieci bawiące się w słońcu.

(fot. Wikipedia)
#PierreAugusteRenoir