Twórczość Johana Thomasa Lundbye’a: spojrzenie na duńskie pejzaże i przyrodę XIX wieku

Johan Thomas Lundbye należał do najciekawszych duńskich malarzy pierwszej połowy XIX wieku, choć jego życie i dorobek przerwała przedwczesna śmierć. W jego obrazach szczególne miejsce zajmują krajobrazy Zelandii, zwierzęta, wiejskie drogi, pola, lasy i spokojne zakątki rodzimej Danii. Patrzył na naturę z dużą uważnością, bez potrzeby jej upiększania czy zamieniania w dekorację. Dzięki temu jego prace zachowują jednocześnie prostotę obserwacji i wyraźny, osobisty nastrój.

Artysta urodził się 1 września 1818 roku w Kalundborgu. Dzisiejsza rocznica urodzin jest okazją, by przypomnieć twórcę związanego ze złotym wiekiem malarstwa duńskiego, okresu ważnego dla kształtowania się nowoczesnej kultury i wyobraźni narodowej w Danii. Lundbye studiował w Królewskiej Duńskiej Akademii Sztuk Pięknych w Kopenhadze, a ważny wpływ wywarli na niego starsi artyści, zwłaszcza Johan Christian Dahl oraz Christen Købke.

W malarstwie Lundbye’a nie ma potrzeby budowania wielkich scen historycznych. Najważniejsze okazują się motywy codzienne: stado bydła na pastwisku, koń na drodze, kępa drzew, widok na wodę, ptaki czy zmieniające się niebo. Malował zwierzęta z wyjątkową swobodą, traktując je nie jako drobny element pejzażu, lecz pełnoprawnych bohaterów obrazu. Potrafił oddać ich ciężar, ruch i charakter, zachowując przy tym naturalność przedstawienia.

Szczególnie istotna była dla niego duńska ziemia — nie w znaczeniu symbolu oderwanego od rzeczywistości, ale konkretnego miejsca oglądanego podczas wędrówek i pracy w plenerze. Jego pejzaże są rozpoznawalne dzięki miękkiemu światłu, spokojnej kompozycji oraz przywiązaniu do lokalnego krajobrazu. Widać w nich zainteresowanie porą dnia, pogodą i atmosferą chwili. Lundbye umiał dostrzec malarską wartość w zwyczajnym widoku, który innemu obserwatorowi mógłby wydać się niepozorny.

Pozostawił również liczne rysunki, szkice i zapiski. Ta część dorobku pozwala zobaczyć, jak pracował: szybko notował kształty, układy drzew, sylwetki zwierząt i obserwacje z podróży. Rysunek był dla niego nie tylko przygotowaniem do obrazu, ale także samodzielnym sposobem opowiadania o świecie. W jego szkicownikach spotykają się precyzja, ciekawość przyrody i lekkość gestu.

Los artysty potoczył się tragicznie. W 1848 roku, w czasie pierwszej wojny o Szlezwik, Lundbye zgłosił się do służby wojskowej. Zmarł 25 kwietnia tego samego roku w wieku zaledwie 29 lat, trafiony przypadkowym strzałem z własnej broni. Mimo krótkiego życia zdążył stworzyć prace, które do dziś zajmują ważne miejsce w duńskiej historii sztuki.

Obrazy Johana Thomasa Lundbye’a przypominają, że pejzaż może być czymś więcej niż tłem. Może opowiadać o przywiązaniu do miejsca, o uważnym patrzeniu i o codzienności, która z czasem staje się dokumentem epoki. Jego twórczość pozostaje bliska właśnie dlatego, że nie szuka efektu za wszelką cenę — skupia się na świetle, przyrodzie i spokojnej obecności człowieka w otaczającym go świecie.

(fot. Wikipedia)

#JohanThomasLundbye