Historia i twórczość Grandma Moses – ikonowej malarki amerykańskiego nurtu naiwnego

Anna Mary Robertson „Grandma Moses” należała do najbardziej rozpoznawalnych amerykańskich malarek nurtu naiwnego. Jej obrazy, pełne wiejskich domów, pól, zimowych zabaw, prac gospodarskich i lokalnych uroczystości, tworzą obraz dawnej prowincjonalnej Ameryki widzianej z perspektywy osoby, która znała ją od środka. Nie budowała kariery artystycznej według akademickiego schematu – malować zaczęła na dobre dopiero w późnym wieku, a mimo to jej prace szybko trafiły do galerii, muzeów i prywatnych kolekcji.

(fot. Wikipedia)

Grandma Moses urodziła się 7 września 1860 roku w Greenwich w stanie Nowy Jork. Dzisiejsza data przypomina o rocznicy jej urodzin i o historii artystki, której twórczość stała się symbolem konsekwencji, ciekawości świata i swobody w podejmowaniu nowych zajęć niezależnie od wieku.

Przez większość życia Anna Mary Robertson pracowała poza światem sztuki. Dorastała w rodzinie rolniczej, wcześnie zajmowała się pracą w gospodarstwach domowych, a następnie wraz z mężem Thomasem Salmonem Mosesem prowadziła farmę. Wychowała dziesięcioro dzieci, z których pięcioro dożyło dorosłości. Jej doświadczenia codziennego życia na wsi – pory roku, rytm pracy, sąsiedzkie spotkania i rodzinne wydarzenia – po latach stały się głównym źródłem tematów malarskich.

Początkowo tworzyła przede wszystkim dekoracyjne hafty. Gdy z powodu artretyzmu praca igłą stała się dla niej zbyt trudna, zaczęła malować. Nie traktowała tego początkowo jako drogi do zawodowego sukcesu. Powstawały niewielkie obrazki przeznaczone dla bliskich lub jako lokalne upominki, wykonywane na dostępnych materiałach. Z czasem jej prace zwróciły uwagę kolekcjonerów, a przełom nastąpił pod koniec lat 30. XX wieku, kiedy obrazy artystki zostały dostrzeżone w sklepie w Hoosick Falls.

Jej styl był łatwo rozpoznawalny. Grandma Moses przedstawiała sceny z pamięci, nie dążąc do fotograficznego realizmu ani do akademickiej perspektywy. Ważniejsze były dla niej opowieść, szczegół i atmosfera miejsca. Na płótnach można zobaczyć ludzi jadących saniami, dzieci bawiące się na śniegu, rolników przy żniwach, mieszkańców małych miejscowości podczas świąt i targów, a także rozległe widoki wzgórz, rzek i dróg.

Szczególną popularność przyniosły jej zimowe pejzaże. Białe pola, ciemne dachy domów, zaprzęgi konne i postacie na lodzie tworzyły obrazy, które dla wielu odbiorców były wizualnym zapisem wyobrażenia o spokojnej, dawnej Ameryce. Nie były jednak wyłącznie nostalgiczną dekoracją. Widać w nich uważność wobec codzienności: pracy, pogody, relacji sąsiedzkich i zmieniającego się krajobrazu.

W latach 40. i 50. XX wieku Grandma Moses osiągnęła wyjątkową popularność. Jej obrazy prezentowano na wystawach, reprodukowano na kartkach świątecznych, drukach i produktach użytkowych, a jej życiorys opisywała prasa. Stała się jedną z tych artystek, których nazwisko znali również ludzie na co dzień nieśledzący świata galerii i muzeów. Wizerunek starszej kobiety malującej sceny z wiejskiego życia stał się częścią amerykańskiej kultury popularnej.

Za przydomkiem „Grandma Moses” kryje się historia osoby, która nie próbowała naśladować obowiązujących trendów. Jej twórczość rozwijała się poza akademiami, manifestami i środowiskowymi sporami. Dzięki temu zachowała indywidualny charakter: prosty w formie, ale bogaty w obserwacje i drobne narracje. W każdym obrazie można szukać nie tylko krajobrazu, lecz także małego wydarzenia – rozmowy, pracy, zabawy czy przygotowania do święta.

Artystka zmarła w 1961 roku, pozostawiając setki obrazów i niezwykle trwały ślad w historii sztuki amerykańskiej. Jej prace nadal przypominają, że artystyczny język może wyrastać z własnego doświadczenia, pamięci i regularnego przyglądania się temu, co dzieje się najbliżej.

#GrandmaMoses