Oldřich Kulhánek – wszechstronny czeski artysta i twórca banknotów republiki czeskiej
Oldřich Kulhánek należał do grona tych czeskich artystów XX wieku, których twórczość trudno zamknąć w jednym nurcie czy estetyce. Był malarzem, grafikiem, ilustratorem i projektantem scenografii, ale dla szerokiej publiczności stał się przede wszystkim autorem banknotów Republiki Czeskiej. Jego prace łączą precyzję kreski z wyraźnie symbolicznym, czasem niepokojącym obrazowaniem ludzkiej kondycji. Charakterystyczne, realistyczne twarze – często zdeformowane, rozpięte między uważną obserwacją a wyobraźnią – stały się jego znakiem rozpoznawczym.
Urodził się 26 lutego 1940 roku w Pradze i właśnie dziś przypada rocznica jego urodzin. Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Pradze, gdzie ukształtował swój warsztat graficzny i malarski. Już w latach 60. zwrócił na siebie uwagę środowiska artystycznego, jednak jego droga zawodowa szybko zaczęła splatać się z polityczną rzeczywistością Czechosłowacji. Po 1968 roku i stłumieniu Praskiej Wiosny znalazł się pod presją władz komunistycznych – był inwigilowany, a część jego prac uznano za ideologicznie niepożądane.
Doświadczenie ograniczeń i kontroli miało wpływ na jego sztukę. W jego grafikach pojawiały się motywy zniewolenia, manipulacji, zagrożenia utraty tożsamości. Ludzkie ciało przedstawiał z anatomiczną dokładnością, a jednocześnie poddawał je przekształceniom, jakby badał granice między indywidualnością a systemem. Posługiwał się technikami graficznymi wymagającymi ogromnej precyzji – miedziorytem, akwafortą czy suchą igłą – co nadawało jego pracom niemal jubilerski charakter.
Szczególnym rozdziałem w jego karierze było projektowanie banknotów i znaczków pocztowych. Po powstaniu niepodległej Republiki Czeskiej w 1993 roku to właśnie Kulhánek stworzył wizerunki postaci historycznych, które do dziś oglądamy na czeskich banknotach. Portrety Karola IV, Jana Amosa Komeńskiego czy Boženy Němcovej są przykładem jego umiejętności łączenia realizmu z subtelną stylizacją. Dzięki temu jego sztuka trafiła do codziennego obiegu – dosłownie do rąk milionów ludzi.
Równolegle tworzył ilustracje książkowe i scenografie teatralne. W ilustracji potrafił zachować własny, rozpoznawalny styl, nie dominując jednak nad tekstem. Interesowało go napięcie między słowem a obrazem, między dosłownością a metaforą. W malarstwie często wracał do portretu, traktując ludzką twarz jak pole eksperymentu formalnego i psychologicznego.
Zmarł w 2013 roku, pozostawiając po sobie bogaty dorobek obejmujący tysiące grafik, rysunków i projektów. Jego prace znajdują się w kolekcjach muzeów i galerii w Czechach oraz za granicą, a także w zbiorach prywatnych. Dla jednych pozostaje mistrzem precyzyjnej grafiki, dla innych artystą, który w mikroskali portretu potrafił opowiadać o sprawach większych niż sam obraz.
(fot. Wikipedia)
#OldrichKulhanek