Rocznica urodzin Allana Arbusa: od fotografa mody do aktora kultowego serialu „M*A*S*H”

15 lutego przypada rocznica urodzin Allana Arbusa (1918–2013), amerykańskiego aktora i fotografa, którego kariera rozpięta była między światem sztuki wizualnej a kultową telewizją lat 70.

Urodził się 15 lutego 1918 roku w Nowym Jorku. Zanim publiczność telewizyjna zaczęła kojarzyć jego twarz z ekranem, Arbus funkcjonował przede wszystkim jako fotograf. W latach 40. wspólnie z żoną, Diane Arbus, prowadził studio fotograficzne specjalizujące się w fotografii mody i reklamie. Ich prace ukazywały się w prestiżowych magazynach, takich jak „Vogue” czy „Harper’s Bazaar”. To był czas, gdy fotografia komercyjna zyskiwała nową estetykę – bardziej bezpośrednią, mniej teatralną – a Arbus uczestniczył w kształtowaniu tego języka wizualnego.

Z czasem Diane Arbus zaczęła rozwijać własny, autorski styl i podążyła drogą fotografii artystycznej, koncentrując się na portretach osób z marginesu społecznego. Allan stopniowo wycofywał się z fotografii zawodowej. Po rozstaniu z żoną w 1959 roku jego życie zawodowe skręciło w zupełnie innym kierunku.

Na ekranie zadebiutował stosunkowo późno, bo dopiero w wieku ponad 40 lat. Nie był typowym młodym kandydatem na gwiazdę filmową – jego aktorstwo rozwijało się etapami, poprzez naukę w renomowanym Actors Studio i występy teatralne. Największą rozpoznawalność przyniosła mu rola psychiatry majora Sidneya Freedmana w serialu „M*A*S*H”. Postać pojawiała się epizodycznie, ale regularnie, w kluczowych momentach fabuły. Major Freedman był przeciwieństwem wojskowej sztywności – spokojny, ironiczny, zdystansowany wobec absurdów wojny. Arbus grał go oszczędnie, bez przerysowań, opierając się na subtelnej mimice i wyważonym tonie.

„M*A*S*H” był jednym z najważniejszych seriali w historii amerykańskiej telewizji, łączącym komedię z dramatem wojennym i komentarzem społecznym. Obecność Arbusa w tej produkcji na trwałe wpisała go w popkulturę. Występował także w innych serialach, m.in. „Law & Order”, „Judging Amy” czy „Curb Your Enthusiasm”, a także w filmach kinowych, choć to telewizja stała się jego naturalnym środowiskiem.

Jego droga zawodowa jest przykładem późnej zmiany kariery – od uznanego fotografa mody do charakterystycznego aktora drugiego planu. Nie budował wizerunku gwiazdy pierwszego formatu, raczej konsekwentnie pracował jako aktor charakterystyczny, którego twarz i głos widzowie kojarzyli nawet wtedy, gdy nie pamiętali nazwiska.

Allan Arbus zmarł 19 kwietnia 2013 roku w Los Angeles w wieku 95 lat. Pozostawił po sobie dorobek podwójny – zapisany zarówno w historii fotografii XX wieku, jak i w archiwach amerykańskiej telewizji.

(fot. Wikipedia)
#AllanArbus