Ljubow Popowa: pionierka rosyjskiej awangardy i konstruktywizmu
24 kwietnia przypada rocznica urodzin Ljubow Popowej – jednej z najważniejszych postaci rosyjskiej awangardy, artystki, która w krótkim życiu zdążyła przejść drogę od malarstwa inspirowanego ikoną i kubizmem po radykalny konstruktywizm. Jej prace do dziś pozostają symbolem momentu, w którym sztuka w Rosji próbowała zdefiniować się na nowo – już nie jako estetyczna dekoracja, lecz jako narzędzie nowoczesności.
Ljubow Siergiejewna Popowa urodziła się 24 kwietnia 1889 roku pod Moskwą. Studiowała malarstwo w Moskwie, a następnie wyjechała do Paryża, gdzie zetknęła się z kubizmem i pracownią Henriego Le Fauconniera. To doświadczenie miało ogromny wpływ na jej twórczość – podobnie jak fascynacja włoskim futuryzmem oraz rodzimą tradycją ikonopisania. W jej wczesnych obrazach widać poszukiwanie napięcia między dynamiczną formą a duchowym, niemal ascetycznym porządkiem kompozycji.
Po powrocie do Rosji stała się aktywną uczestniczką środowisk awangardowych. Współtworzyła nurt kubofuturyzmu, brała udział w wystawach takich jak słynna „0,10”, gdzie obok Malewicza i innych artystów prezentowano najbardziej radykalne eksperymenty formalne. Z czasem jej malarstwo ewoluowało w stronę suprematyzmu i konstruktywizmu – zamiast przedstawiać rzeczywistość, zaczęła budować obrazy z napięć linii, płaszczyzn i koloru.
Szczególnie interesujący jest moment, w którym Popowa odchodzi od klasycznego malarstwa sztalugowego. Około 1921 roku ogłasza, że porzuca malarstwo jako formę „czystej” sztuki na rzecz pracy użytecznej społecznie. Projektuje tkaniny, scenografie teatralne, plakaty, książki. Współpracuje z Wsiewołodem Meyerholdem, tworząc nowatorskie, konstruktywistyczne scenografie, w których przestrzeń sceny staje się maszyną do gry aktorskiej. Jej projekty kostiumów i dekoracji nie ilustrują dramatu – one go konstruują.
Popowa była również związana z Wchutiemasem – radziecką uczelnią artystyczno-techniczną, często porównywaną do Bauhausu. Uczyła młodych artystów myślenia o sztuce jako o projektowaniu rzeczywistości. Wzór, forma, rytm – wszystko miało służyć nowemu społeczeństwu. Jej projekty tkanin produkowanych przemysłowo pokazują, jak język awangardy mógł przeniknąć do codzienności: geometryczne układy, wyraziste kontrasty kolorów, powtarzalność motywu podporządkowana rytmowi maszyny.
Choć zmarła bardzo wcześnie, w 1924 roku, pozostawiła po sobie spójny, konsekwentny dorobek, który dokumentuje dynamiczną przemianę sztuki pierwszych dekad XX wieku. Jej prace znajdują się dziś w najważniejszych kolekcjach muzealnych na świecie, a nazwisko Popowej regularnie wraca w kontekście badań nad rolą kobiet w awangardzie – rolą często niedocenianą w zdominowanej przez męskie narracje historii sztuki.
Patrząc na jej kompozycje malarskie – gęste od przecinających się płaszczyzn, pełne diagonalnych napięć – trudno mówić o emocjonalnym geście. To raczej precyzyjna konstrukcja, logiczny układ sił. A jednak bije z tych obrazów energia epoki, wiara w możliwość zbudowania świata od podstaw, w którym sztuka i życie przestają być oddzielnymi sferami.
(fot. Wikipedia)
#LyubovPopova