Fortunato Depero: artysta włoskiej awangardy futuryzmu i twórca unikalnych projektów graficznych

Fortunato Depero należał do najbardziej niepokornych i pomysłowych postaci włoskiej awangardy XX wieku. Malarz, rzeźbiarz, scenograf, projektant graficzny i twórca tkanin – wymykał się prostym klasyfikacjom, traktując sztukę jako pole eksperymentu i przestrzeń do przenikania się różnych dziedzin. Był jednym z kluczowych przedstawicieli futuryzmu, ale jego działalność wykraczała daleko poza ramy tego ruchu, łącząc sztukę wysoką z projektowaniem użytkowym i reklamą.

Dzisiejsza rocznica urodzin artysty to dobry moment, by przypomnieć jego drogę twórczą. Fortunato Depero urodził się 30 marca 1892 roku w Fondo w Trydencie, wówczas należącym do Austro-Węgier. W młodości kształcił się w Rovereto, a następnie próbował dostać się do Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu. Szybko jednak zwrócił się ku nowym prądom artystycznym, które w początkach XX wieku radykalnie zmieniały myślenie o obrazie, ruchu i nowoczesności.

Z futurystami związał się około 1914 roku, a w 1915 roku – wspólnie z Giacomem Ballą – ogłosił manifest „Ricostruzione futurista dell’universo” (Futurystyczna rekonstrukcja wszechświata). Artyści postulowali w nim przekształcenie całej rzeczywistości poprzez sztukę: od malarstwa i rzeźby po meble, ubrania i zabawki. Depero potraktował te założenia dosłownie. Projektował kolorowe gobeliny z filcu, dynamiczne kompozycje malarskie pełne geometrycznych postaci, scenografie teatralne i eksperymentalne marionetki o mechanicznym, niemal robotycznym charakterze.

Jego twórczość wyróżniała się intensywną kolorystyką, uproszczonymi, często kanciastymi formami oraz rytmiczną kompozycją. Fascynowała go maszyna i tempo nowoczesnego życia, ale równie silnie interesowała go dekoracyjność i rzemiosło. W odróżnieniu od wielu futurystów potrafił łączyć awangardowe idee z poczuciem humoru i wizualną lekkością. W jego pracach pojawiają się fantastyczne stwory, dynamiczne miejskie pejzaże, stylizowane sylwetki ludzi i zwierząt – wszystko podporządkowane energii ruchu.

Depero z powodzeniem działał także na polu grafiki użytkowej. Projektował plakaty, okładki książek i reklamy. Jednym z najbardziej znanych przykładów jego działalności komercyjnej są projekty graficzne dla marki Campari z lat 20. i 30., które do dziś uchodzą za ikony designu. Łączył w nich typografię z geometryczną ilustracją, budując wyrazisty, łatwo rozpoznawalny język wizualny. Był też autorem nietypowej, „związanej śrubami” książki „Depero Futurista” z 1927 roku, która sama w sobie stanowiła futurystyczny manifest w formie edytorskiego eksperymentu.

W latach 20. wyjechał do Nowego Jorku, gdzie próbował rozwijać karierę jako artysta i projektant. Amerykańska metropolia, z jej pionową architekturą i tempem życia, była dla futurysty naturalnym środowiskiem inspiracji. Choć jego pobyt w USA nie przyniósł trwałego sukcesu finansowego, wpłynął na dalszy rozwój jego stylu i zainteresowań.

Po powrocie do Włoch kontynuował działalność artystyczną, a w Rovereto założył Casa d’Arte Futurista Depero – miejsce łączące pracownię, galerię i przestrzeń ekspozycyjną. Dziś działa tam muzeum MART poświęcone jego twórczości, które dokumentuje skalę i różnorodność jego dokonań.

Fortunato Depero zmarł w 1960 roku, pozostawiając po sobie ogromny dorobek obejmujący malarstwo, rzeźbę, grafikę, scenografię i wzornictwo. Jego prace nadal przyciągają uwagę świeżością formy i odwagą w przekraczaniu granic między sztuką a projektowaniem. W czasach, gdy coraz częściej mówi się o interdyscyplinarności, jego twórczość wydaje się wyjątkowo aktualna – jako przykład konsekwentnej próby przeobrażenia codzienności w przestrzeń artystycznego eksperymentu. (fot. Wikipedia) #FortunatoDepero