Ekspresjonistyczne malarstwo Vilmos Abá-Nováka – pioniera węgierskiej sztuki XX wieku
Vilmos Aba-Novák zapisał się w historii sztuki jako jeden z najbardziej wyrazistych węgierskich malarzy pierwszej połowy XX wieku. Kojarzony z ekspresyjnym koloryzmem, monumentalnymi kompozycjami i charakterystycznym, nieco surowym sposobem przedstawiania postaci, przez lata wypracował styl, który trudno pomylić z kimkolwiek innym. Jego obrazy łączą w sobie energię nowoczesności z odniesieniami do tradycji – zarówno ludowej, jak i sakralnej – a jednocześnie pozostają mocno zakorzenione w realiach epoki.
Urodził się 15 marca 1894 roku – dziś przypada rocznica jego urodzin. Pochodzący z Budapesztu artysta kształcił się w Akademii Sztuk Pięknych, a jego rozwój twórczy przypadł na burzliwy okres przemian politycznych i społecznych w Europie Środkowej. Doświadczenia I wojny światowej, zmiany granic oraz napięcia międzywojenne odcisnęły piętno także na środowisku artystycznym, w którym dojrzewał. Aba-Novák szybko zyskał opinię twórcy odważnego formalnie, niebojącego się deformacji i mocnego konturu.
Jego malarstwo wyróżnia intensywna kolorystyka i dynamiczna kompozycja. Chętnie podejmował tematy religijne, historyczne oraz sceny z życia codziennego. Postacie przedstawiane przez niego bywają przerysowane, masywne, o wyrazistych twarzach i gestach, co nadaje scenom teatralnego, niemal dramatycznego charakteru. Jednocześnie nie są to wizje przesadnie idealizowane – widać w nich zainteresowanie człowiekiem jako takim, z jego fizycznością i obecnością w konkretnej przestrzeni.
Aba-Novák należał do grona artystów, którzy współtworzyli nowoczesne oblicze węgierskiego malarstwa monumentalnego. Realizował freski i dekoracje ścienne w budynkach publicznych oraz sakralnych. Monumentalne kompozycje, pełne ruchu i kontrastów, przyniosły mu uznanie nie tylko na Węgrzech, lecz także za granicą. Jego prace były prezentowane na międzynarodowych wystawach, gdzie zwracano uwagę na połączenie ekspresji z czytelną narracją.
Ważnym elementem jego twórczości była również umiejętność łączenia inspiracji tradycją ludową z nowoczesnymi środkami wyrazu. Motywy zaczerpnięte z folkloru czy życia prowincji interpretował w sposób daleki od dosłowności. Zamiast dokumentować rzeczywistość, przetwarzał ją – upraszczał formy, wzmacniał kontrasty, budował kompozycje o niemal architektonicznej konstrukcji. Dzięki temu jego obrazy mają w sobie zarówno energię reportażu, jak i dystans świadomej kreacji.
Zmarł 29 września 1941 roku, pozostawiając po sobie dorobek, który do dziś stanowi istotny punkt odniesienia w badaniach nad sztuką węgierską okresu międzywojennego. Jego prace znajdują się w kolekcjach muzealnych i prywatnych, a zainteresowanie nimi nie słabnie – zarówno ze względu na walory estetyczne, jak i na ich znaczenie historyczne.
Autoportret artysty, często reprodukowany w publikacjach, pokazuje twórcę pewnego swojej drogi – skupionego, świadomego warsztatu i miejsca w świecie sztuki. To spojrzenie dobrze oddaje charakter jego malarstwa: bez zbędnych ozdobników, zdecydowane, oparte na mocnym geście i wyraźnym kolorze. (fot. Wikipedia)
#VilmosAbaNovák