Francesco d’Ubertino „Bachiacca” – życie i twórczość florenckiego malarza epoki manieryzmu
Francesco d’Ubertino, znany szerzej jako Bachiacca, był jednym z ciekawszych przedstawicieli florenckiego malarstwa XVI wieku. Działał w epoce, w której sztuka we Florencji osiągała niezwykłą intensywność – zarówno pod względem formalnym, jak i intelektualnym. Choć nie należy do grona artystów najczęściej przywoływanych obok Michała Anioła czy Andrei del Sarto, jego twórczość stanowi ważne ogniwo w historii szkoły florenckiej i pokazuje, jak różnorodne było środowisko artystyczne Medyceuszy.
Urodzony w 1494 roku we Florencji (w tym roku przypada rocznica jego urodzin), Francesco był synem złotnika Ubertina di Bartolomeo. Artystyczne zaplecze rodzinne miało znaczenie – precyzja, zamiłowanie do detalu i dekoracyjność, które później będą widoczne w jego obrazach, mogą mieć związek z rzemieślniczym rodowodem. Przydomek „Bachiacca” przylgnął do niego na stałe, a z czasem stał się nazwą całej rodziny artystów, ponieważ również jego brat i syn zajmowali się sztuką.
Bachiacca kształcił się i pracował w środowisku zdominowanym przez wielkie osobowości. Widać w jego twórczości wpływy Fra Bartolomea, Andrei del Sarto czy Pontorma. Jednocześnie potrafił wypracować własny język malarski – subtelny, dekoracyjny, pełen drobiazgowo oddanych elementów pejzażu, architektury i kostiumu. Specjalizował się w niewielkich obrazach o tematyce religijnej i mitologicznej, często przeznaczonych do prywatnej dewocji lub jako element wystroju wnętrz.
Jednym z obszarów jego działalności było malarstwo tablicowe przedstawiające Madonny z Dzieciątkiem, Świętą Rodzinę czy sceny biblijne. Kompozycje te wyróżniają się starannym opracowaniem tła – roślinność, drobne motywy zwierzęce, bogate pejzaże tworzą niemal miniaturowy świat, który wciąga widza detalem. Bachiacca miał wyraźne wyczucie koloru: zestawiał nasycone czerwienie i zielenie z chłodniejszymi błękitami, utrzymując przy tym harmonijną całość.
Pracował także dla dworu Medyceuszy. W 1540 roku został zatrudniony przez księcia Kosmy I jako malarz dworski. W tym czasie uczestniczył w dekorowaniu Palazzo Vecchio, wykonując m.in. elementy dekoracyjne i projekty o charakterze ornamentalnym. Ten etap kariery pokazuje jego wszechstronność – nie ograniczał się wyłącznie do tradycyjnych obrazów ołtarzowych, ale zajmował się również projektowaniem tkanin, wzorów i dekoracji o funkcji reprezentacyjnej.
Twórczość Bachiakki sytuowana jest dziś w kontekście manieryzmu – stylu, który odchodził od harmonii renesansu na rzecz bardziej wyrafinowanych póz, skomplikowanych układów postaci i świadomej gry z tradycją. W jego przypadku manieryzm nie przybiera jednak formy przesadnie dramatycznej; częściej jest to elegancja linii, lekko wydłużone proporcje postaci i dekoracyjna finezja. Widać u niego zainteresowanie północnym malarstwem, szczególnie w sposobie traktowania pejzażu i detalu.
Zmarł 5 października 1557 roku we Florencji. Pozostawił po sobie dorobek, który – choć nie zawsze eksponowany w najważniejszych narracjach o renesansie – pozwala lepiej zrozumieć funkcjonowanie artystów w cieniu największych mistrzów. Jego obrazy znajdują się dziś w muzeach Europy i Stanów Zjednoczonych, a także w kolekcjach związanych z historią rodu Medyceuszy.
Bachiacca pokazuje, że renesansowa Florencja nie była wyłącznie domeną kilku wybitnych nazwisk, lecz złożonym środowiskiem artystycznym, w którym działały dziesiątki twórców o różnorodnych specjalizacjach. Jego prace – pełne detalu, skupione na kameralnym formacie i dekoracyjnej jakości – są świadectwem innego wymiaru tej epoki: bardziej intymnego, przeznaczonego do prywatnej kontemplacji niż monumentalnej demonstracji.
(fot. Wikipedia)
#FrancescoDUbertino